headerphoto

Z historii powstania i działalności RPK

Tak o nas pisali ...
(artykuł 1)
(artykuł 2)

Nowości wydawnicze RPK
(więcej informacji)


Dziennik "Nowiny Rzeszowskie" 19 stycznia 1973 r. doniósł, że staraniem Zarządu Głównego PTTK organizowane są w każdym z ówczesnych 17 województw regionalne pracownie krajoznawcze. Głównym ich zadaniem miało być w tamtych czasach koordynowanie krajoznawczej działalności Towarzystwa. Wraz z rozwojem turystyki istniało wówczas duże zapotrzebowanie na materiały omawiające walory poszczególnych regionów. Oprócz punktów "IT" oraz przewodników, których zadaniem było udzielanie i dostarczanie wyczerpujących informacji turystycznych, praktycznie nie było wówczas placówek zajmujących się profesjonalnie całokształtem zagadnień krajoznawczych. Zadaniem nowo powstających regionalnych pracowni krajoznawczych było: gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zainteresowanym wszelkich materiałów mówiących o bogactwie krajoznawczym danego regionu oraz udzielanie porad turystyczno-krajoznawczych i pomocy przy organizacji wypraw i eskapad turystycznych. Nieodzowna w tym celu była biblioteka, biblioteka ze zbiorami specjalistycznych wydawnictw, takich jak: mapy, przewodniki, informatory, poradniki itp. Spora ilość takich pozycji figurowała w inwentarzu PTTK, ale rozproszona w zarządzie okręgu, zarządzie oddziału, Biurze Obsługi Ruchu Turystycznego i w prywatnych zbiorach działaczy. Zarząd Główny PTTK w dniu 23 lutego 1973 r. podjął uchwałę o powołaniu Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Rzeszowie. Kroniki prasowe odnotowały, że Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Rzeszowie została uruchomiona 1 kwietnia 1973 r. Pracownicy etatowi i działacze społeczni ówczesnego zarządu okręgu i zarządu oddziału PTTK w Rzeszowie podjęli wspólną decyzję o zlokalizowaniu pracowni w jednym z pomieszczeń budynku przy ul. Matejki 2. Było to wtedy pomieszczenie na parterze, od strony podwórza. Pierwszym jej pracownikiem i zarazem kierownikiem był mgr Janusz Holski. W Polsce w tym czasie istniały regionalne pracownie krajoznawcze tylko w Gdańsku, Lublinie, Łodzi i Wrocławiu. Rzeszowska pracownia była jedyną na terenie południowo-wschodniej Polski. Na początek zgromadzono 1300 egzemplarzy książek, przewodników, albumów, map i poradników. W dwóch pomieszczeniach pracowni wygospodarowano kącik na czytelnię i punkt sprzedaży wydawnictw regionalnych. W początkowym okresie pracownia była czynna od 8.00 do 16.00 od poniedziałku do piątku, a w soboty od 8.00 do 14.00.
W pierwszym okresie działalności pracownię rzeszowską cechowała daleko posunięta wielokierunkowość działań. Poza prostym regulaminem pracowni opracowanym przez ZG PTTK nie było żadnych konkretnych wzorców pracy i działalności, żadnych ustabilizowanych form pracy. Czym się wobec tego zajmowano? Obok takich form jak udostępnianie książek, map i innych materiałów poprzez wypożyczenia, główny nacisk położono na zapewnienie - wszystkim formom turystyki i wypoczynku odpowiednich i właściwych treści turystyczno-krajoznawczych.
Pracownia zmierzała do tego, aby każda forma zorganizowanego wycieczkowania, każda forma turystyki kwalifikowanej była w dostatecznym stopniu nasycona elementami krajoznawstwa. Krajoznawstwo w tym przypadku było najważniejsze. Bo co to za turystyka bez jej powiązania z historią zwiedzanego regionu, jego kulturą, geografią, zabytkami kultury materialnej, folklorem i zagadnieniami etnograficznymi. Turystyka oderwana od tych zagadnień była i jest bezwartościowym "zaliczaniem" poszczególnych miejscowości czy regionów geograficznych. Nie wnosząc żadnych elementów poznawczych, nie uczy niczego, co jest szczególnie istotne dla środowiska naszych turystów, a szczególnie dla najmłodszych, których sporej grupy nie można lekceważyć. Samo zbieranie, gromadzenie i rozpowszechnianie materiałów o charakterze krajoznawczym, dotyczących naszego regionu, okazało się niewystarczające i nie wyczerpywało możliwości pracowni i jej pracowników. Wraz z rozwojem pracowni pojawiły się kolejne formy jej działalności, takie jak jej popularyzowanie krajoznawstwa i turystyki. Działalność popularyzatorska realizowana była głównie przez odczyty i pogadanki, audycje radiowe, artykuły prasowe, organizowanie wystaw, wydawanie własnych publikacji oraz kursy i inne formy.

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Rzeszowie w okresie 1998 - 2013 r.

Powstała w 1973 r. w Rzeszowie Regionalna Pracownia Krajoznawcza ma za sobą 40 letni okres działalności. W okresie ostatnich 15 lat istnienia, kontynuowała przyjęte wcześniej programowe zadania w dziedzinie krajoznawstwa obejmując zasięgiem cały teren regionu, do grudnia 1998 woj. krośnieńskie, przemyskie, rzeszowskie i tarnobrzeskie, i od stycznia 1999 r. do chwili obecnej woj. podkarpackiego. RPK zajmuje 2 pomieszczenia /biblioteka i czytelnia/ na II piętrze budynku PTTK o powierzchni 52 m2 będące własnością Oddziału PTTK Rzeszów. W wymienionym okresie w Pracowni zatrudnieni byli: Teresa Ryściuk od 1994 r. Zygmunt Cebula od 1991 r. i Anna Smoleń nadal od 2004 r. Podstawowe formy działalności RPK w okresie ostatnich piętnastu latach prowadzone były w następujących dziedzinach:

Biblioteka krajoznawcza

Księgozbiór Pracowni posiada zapisane w księgach inwentarzowych:
- wydawnictwa zwarte,
- mapy turystyczne i plany miejscowości,
- czasopisma,
- foldery broszury i informatory,
- opracowania multimedialne,
osiągając ogółem 18 435 pozycji. Jest to zbiór specjalistyczny, na który składają się pozycje z dziedziny krajoznawczej, turystycznej i im pokrewnych. Niewątpliwie jest to jedna z nielicznych w Rzeszowie bibliotek, posiadająca tak duży specjalistyczny księgozbiór. Biblioteka Pracowni posiada dwa kartkowe katalogi: alfabetyczno - autorski i rzeczowy. Dostępny jest również katalog komputerowy, który jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze. Utrzymanie, uzupełnianie i konserwacja zbiorów są możliwe dzięki bardzo dużej pomocy finansowej Oddziału PTTK w Rzeszowie, corocznym dotacjom Zarządu Głównego PTTK oraz indywidualnym darczyńcom. Raz w roku dokonuje się konserwacji posiadanych zbiorów, czyli porządkowanie i prace introligatorskie zniszczonych i uszkodzonych pozycji. Na uwagę zasługują zbiory wielu kompletnych tytułów unikalnych, np. "Wierchy", "Płaj", "Magury", "Połoniny", "Bieszczad", "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", "Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata" oraz serie przewodników z cyklu "Podróże marzeń". Wartościowy jest także kompletny zbiór serii wydawnictw specjalistycznych Bieszczadzkiego Parku Narodowego: "Roczniki Bieszczadzkie", "Monografie Bieszczadzkie", "Ścieżki przyrodnicze". Ze zbiorów bibliotecznych RPK codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.00 /w środy do 18.30/ korzysta duża grupa czytelników, najliczniej wywodząca się z kadry programowej PTTK. Bibliotekę i czytelnię odwiedza także wielu uczniów i studentów, nauczycieli i nauczycieli akademickich oraz innych zainteresowanych.

Działalność popularyzatorska i edukacyjna /pogadanki i lekcje krajoznawcze

Popularyzacja krajoznawstwa i turystyki odbywa się poprzez organizację pogadanek, wykładów, spotkań, projekcji filmów wideo i multimedialnych, wycieczki krajoznawcze i inne ciekawe formy. Odbiorcami najczęściej są zorganizowane grupy młodzieży szkolnej. Pracownicy RPK i współpracujący z Pracownią instruktorzy krajoznawstwa prowadzą w bibliotece i czytelni okazjonalnie pogadanki i lekcje krajoznawcze dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Spotkania te odbywają się również bezpośrednio w szkołach i placówkach oświatowych. Tematyka pogadanek i lekcji głównie dotyczy krajoznawstwa, ale także zagadnień PTTK, turystyki, zdobywania odznak, uprawiania turystyki kwalifikowanej, znakowania szlaków turystycznych, bazy schronisk turystycznych. W przyszłości możliwa jest również organizacja ewentualnych szkoleń dla kandydatów i kadry programowej Towarzystwa w RPK, bowiem Oddział PTTK w Rzeszowie dysponuje odpowiednia bazą i kadrą.

Działalność wydawnicza

Rozpoczęte w 1995 r. w Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Rzeszowie wydawanie Informatora organizacyjnego PTTK województw południowo-wschodniej Polski "Małopolskie Wędrówki" /wydano 8 numerów, 1/145 do 7/151 i numer specjalny/, od 1999 r. było kontynuowane pod zmienionym tytułem "Wędrowiec Małopolski". Zmiana tytułu związana była z koniecznością uzyskania w Bibliotece Narodowej numeru ISSN dla czasopisma wydawanego nieregularnie. Nie periodyczny charakter czasopisma wynika z braku stałego zabezpieczenia finansowego na bieżące numery i stały nakład. Redagowaniem pisma zajmuje się Kolegium Redakcyjne składające się z kilku osób należących do grupy aktywnych instruktorów krajoznawstwa z Oddziału PTTK w Rzeszowie. Dotychczasowy skład Kolegium Redakcyjnego "Małopolskich Wędrówek" i "Wędrowca Małopolskiego":
1. Cebula Zygmunt - /1995 - 2009/, sekretarz redakcji i redaktor prowadzący /1995 - 1998/.
2. Dziurawiec Tomasz - /1995 - nadal/.
3. Hadała Antoni - /1999 - nadal/, sekretarz redakcji /1999 - nadal/.
4. Jarosińska Małgorzata - /1999 - nadal/, redaktor prowadzący /1999 - 2004/.
5. Jońca Edmund - /1995 - nadal/.
6. Karczmarzewski Andrzej - /2005 - nadal/, redaktor prowadzący /2005 - nadal/.
7. Ślusarz Jacek - /1995 - 2002/, adiustacja tekstów i korekta /1995 - 2003/.
8. Taradajko Eugeniusz - /2005 - nadal/.
9. Wałach Agnieszka - /2009 - nadal/
10. Wiktor Artur - /1999 - 2004/.
11. Zarzycki Bogusław - /1995 - 2000/.
12. Zawiślak Ryszard - /1995 - 2004/.

W ostatnich latach nastąpiło kilka zmian kadrowych, oraz na stanowisku redaktora prowadzącego i sekretarza redakcji. Co pewien czas zmieniano szatę graficzną wydawnictwa, podnosząc poziom edytorski i wprowadzając kolorowe zdjęcia. Przy niezmienionej stronie tytułowej wprowadzano zmiennie stronę z konkursami krajoznawczymi i przyrodniczymi. Kolegium Redakcyjne "Wędrowca Małopolskiego", a szczególnie Kol. Antoni Hadała - sekretarz redakcji, stale zabiega o nowe ciekawe materiały krajoznawcze, nowe tytuły artykułów oraz autorów tekstów. Przez 26 numerów nieregularnego wydawnictwa turystyczno-krajoznawczego "Wędrowiec Małopolski" przewinęło się 130 autorów ciekawych, bardzo często interesujących, a nawet nowatorskich tekstów. W okresie ostatnich dziesięciu lat ustaliła się kilkunastoosobowa grupa autorów stale współpracujących z Redakcją i Kolegium. Wszystkie prace w Kolegium Redakcyjnym i Redakcji prowadzone są społecznie, nie wypłaca się także honorarium dla autorów. Zgodnie z "ustawą o obowiązkowym egzemplarzu" redakcja "Wędrowca Małopolskiego" wysyła wydawane czasopismo do wszystkich bibliotek uniwersyteckich, głównych bibliotek PTTK, Regionalnych Pracowni Krajoznawczych w kraju, wszystkich oddziałów PTTK w woj. podkarpackim oraz innych stałych odbiorców. Do innych form wydawniczych Pracowni zaliczyć można:okazjonalne informatory krajoznawcze, foldery, składanki, oraz inne drobne druki ulotne.

Działalność wystawiennicza

W czytelni Regionalnej Pracowni Krajoznawczej od 15 listopada 1991 r. działała Galeria Krajoznawcza PTTK "ROZMAITOŚCI", w której prezentowane były wystawy o tematyce krajoznawczej, przyrodniczej, ochrony zabytków i inne. W okresie od 1991 - 2009 r. zorganizowano łącznie 68 wystaw, w tym 48 ekspozycji w 1998 - 2009 r. Średnio w każdym roku przygotowywanych było 4-5 wystaw krajoznawczych. Podstawową techniką wystawianych prac była fotografia, ze zdjęciami kolorowymi, czarno-białymi oraz przetwarzanymi komputerowo. Rzadkością były także wystawy w innych technikach, np. plastyczne oraz wystawy pamiątek krajoznawczo-turystycznych. Wystawy cieszyły się dużą popularnością wśród zwiedzających. Średnio każdą wystawę odwiedzało od 50 - 250 osób. Kroniki wystaw /3 zeszyty/ dokumentują działalność Galerii "Rozmaitości", autorów wystaw, pamiątki, katalogi, foldery i wpisy zwiedzających. Galeria działała do 2009 r. Poniżej znajduje się wykaz wszystkich wystaw zorganizowanych w Galerii.
( Wykaz wszystkich wystaw zorganizowanych w Galerii )

Regionalne Podkarpackie Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa /RPKIK/

Na wniosek grupy instruktorów krajoznawstwa woj. podkarpackiego decyzją ZG PTTK z dnia 18 grudnia 1993 r. reaktywowano działalność RPKIK z siedziba w Rzeszowie. Podobnie jak poprzedni Podkarpacki Klub Instruktorów Krajoznawstwa, tak i Regionalne Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa znalazło siedzibę w Pracowni. W latach 1998 - 2008 Kolegium kontynuowało swą działalność na podstawie opracowanego przez Komisję Krajoznawczą ZG PTTK Regulaminu Kolegium. Do podstawowych zadań Kolegium należy programowanie pracy krajoznawczej instruktorów krajoznawstwa, oddziałowych komisji krajoznawczych, klubów krajoznawczych. Na zlecenie KK ZG PTTK regionalne kolegia instruktorów krajoznawstwa mianują na stopnie instruktorskie Instruktorów Krajoznawstwa Regionu, wnioskują o mianowanie na Instruktora Krajoznawstwa Polski i nadanie tytułu Zasłużonego Instruktora Krajoznawstwa.
Aktualny skład osobowy RPKIK w Rzeszowie jest następujący:
1. Karczmarzewski Andrzej - Rzeszów -przewodniczący kolegium.
2. Paprot Kazimierz - Nowa Dęba - wiceprzewodniczący.
3. Cebula Zygmunt - Rzeszów - sekretarz.
4. Habrat Helena - Krosno - członek,
5. Jońca Edmund - Rzeszów -członek.
6. Węgrzynowski Janusz - Przemyśl - członek.
Przyjęta jest powszechnie zasada, że Regionalne Kolegium jest Radą Programową dla działalności Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK. Zebrania Kolegium odbywają się w terminach zarządzanych przez przewodniczącego, nie rzadziej niż dwa razy w roku dla załatwiania bieżących spraw oraz realizacji regulaminu. W latach 2007 i 2008 r. Kolegium dokonało weryfikacji list instruktorów krajoznawstwa na terenie woj. podkarpackiego z równoczesną wymianą druków legitymacji.

Weryfikacja odznak krajoznawczych
i turystycznych

W Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Rzeszowie mają siedzibę cztery referaty weryfikacyjne odznak krajoznawczych i turystycznych:

1.Referat weryfikacyjny odznaki krajoznawczej "Regionalna Odznaka Krajoznawcza" - ROK
Referat weryfikacyjny powołany został przez ZG PTTK dnia 24 czerwca 1993 r. z przydzielonym numerem ewidencyjnym - III. W składzie osobowym referatu znajdują się:
- Jońca Edmund - Rzeszów - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa,
- Cebula Zygmunt - Rzeszów - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa,
- Stanisław Flis - Instruktor Krajoznawstwa Polski,
- Stanisław Polański - Instruktor Krajoznawstwa Regionu,
- Jacek Zięba - Instruktor Krajoznawstwa Regionu.
Weryfikacja książeczek i przyznawanie odznak w stopniach ROK - brąz i ROK - srebro prowadzona jest od 1993 r. W wymienionym okresie do końca 2012 r. zweryfikowano i przyznano łącznie:
- ROK - w st. brązowym - 353 odznak,
- ROK - w st. srebrnym - 117 odznaki.
Ponadto Zygmunt Cebula - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa jest członkiem Centralnego Zespołu Weryfikacyjnego Odznak Krajoznawczych przy ZG PTTK z numerem ewidencyjnym XI uprawnionym do weryfikowania kronik, książeczek i przyznawania Odznaki Krajoznawczej Polski /OKP/. W okresie od 6 lipca 1994 r. zweryfikował i przyznał:
- OKP - st. brązowy - 21 odznak,
- OKP - st. srebrny - 11 odznak,
- OKP - st. złoty - 4 odznaki,
- OKP - st. złoty z szafirem - 4 odznaki.

2. Zespół Weryfikacyjny "Regionalnej Odznaki Krajoznawczej Województwa Rzeszowskiego".
Powołany w 1984 r. przez ówczesny Zarząd Wojewódzki PTTK w Rzeszowie Zespół Weryfikacyjny Odznaki weryfikuje książeczki i przyznaje regionalne odznaki krajoznawcze o zasięgu byłego woj. rzeszowskiego. Łącznie do końca 2012 r. zweryfikował i przyznał:
- w stopniu brązowym - 424 odznaki,
- w stopniu srebrnym - 94 odznak,
- w stopniu złotym - 54 odznaki.

3. Referat Weryfikacyjny Odznaki "Turysta Przyrodnik".
Skład osobowy referatu: Polański Stanisław, Jońca Edmund, Cebula Zygmunt z numerem rejestracyjnym 24/KOP, powołany 22 grudnia 2000 r. przez Komisję Ochrony Przyrody ZG PTTK zweryfikował i przyznał w okresie do końca 2012 r. łącznie:
- w st. popularnym - 712 odznak,
- w st. mała brązowa - 225 odznak,
- w st. mała srebrna - 83 odznak,
- w st. mała złota - 37 odznak.
Ponadto zweryfikował i przekazał do KOP ZG PTTK w celu przyznania:
- w st. dużym srebrną - 2 odznaki,
- w st. dużym złotym - -
Od 2008 r. w ustanowionym przez ZG PTTK "Roku Przyrody w PTTK" - referat zweryfikował i przyznał "Jubileuszową Odznakę Turysta Przyrodnik" dla 229 osób.

4. Zespół Weryfikacyjny "Młodzieżowej Odznaki Krajoznawczej PTTK" - /MOK PTTK/
Powołany przez ZW PTTK w 1984 r. Zespół Weryfikacyjny MOK PTTK weryfikuje i przyznaje odznaki dla uczniów, którzy nie są członkami SKKT PTTK.

Anna Smoleń

































Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
Oddział im. Mieczysława Rachwała
35-064 Rzeszów,
ul. Jana Matejki 2
tel.(0-17)85-367-55,
fax (0-17)850-12-99
Biuro Oddziału PTTK czynne:
pn - pt: 8:00 - 16:00
śr: 8:00 - 19:00